Portfolio kiến trúc của người mới ra trường phải cho văn phòng thấy hai điều: bạn tổ chức được một mặt bằng hợp lý, và bạn vẽ được bản vẽ kỹ thuật người khác đọc hiểu. Phối cảnh đẹp chỉ là lớp ngoài; thứ giữ người xem ở lại là mặt bằng, mặt cắt, chi tiết và một dòng ghi rõ bạn đã làm phần nào.
Người mở bộ hồ sơ thường là kiến trúc sư chủ trì hoặc trưởng nhóm thiết kế, xem trong giờ nghỉ hay giữa hai cuộc họp, mỗi bộ chừng một đến ba phút. Họ lật nhanh, dừng ở trang nào thấy bản vẽ có kích thước, có tỉ lệ, có ý đồ rõ. Bộ hồ sơ bị gác lại thường vì ba lý do: tệp quá nặng không mở nổi trên điện thoại, toàn phối cảnh dựng hình mà không thấy mặt bằng, hoặc đồ án nhóm năm người mà trang nào cũng như thể một mình bạn làm.
Kiến trúc sư chủ trì lật portfolio của người mới thì nhìn gì trước
Mặt bằng có đọc được không. Người trong nghề nhìn mặt bằng trước phối cảnh. Họ xem luồng đi có rối không, phòng vệ sinh có đâm thẳng vào phòng khách không, cầu thang có đủ chỗ, trục lưới cột có hợp lý. Một mặt bằng sạch, có ghi kích thước chính và tên phòng nói về bạn nhiều hơn mười trang diễn hoạ.
Bạn có vẽ được hồ sơ kỹ thuật không. Văn phòng tuyển người mới chủ yếu để triển khai bản vẽ. Một hai trang bản vẽ chi tiết cầu thang, chi tiết vệ sinh, mặt cắt tường cho họ biết bạn có thể ngồi vào bàn ngay tuần đầu hay phải dạy lại từ cách đặt nét.
Ý đồ có nói được bằng một câu không. Mỗi đồ án nên có một câu ý đồ ngắn, rõ: giải quyết vấn đề gì của khu đất, của người dùng. Đoạn văn dài nửa trang bằng những từ như “hài hoà”, “giao thoa” thường bị bỏ qua.
Vai trò trong đồ án nhóm. Đồ án nhóm, bài thực tập ở văn phòng mà không ghi rõ phần mình làm là điểm trừ lớn. Người xem không trách bạn làm nhóm, họ chỉ cần biết mình đang chấm phần việc của ai.
Tay nghề tay. Vài trang ký hoạ, phác thảo ý tưởng bằng tay cho thấy bạn nghĩ bằng hình. Không cần nhiều, hai trang là đủ.
Bố cục từng trang: một bộ 20–30 trang khổ ngang
Khổ ngang A3 hoặc tỉ lệ tương đương đọc tốt trên màn hình máy tính lẫn khi in. Tổng 20–30 trang là vừa cho người mới; nhiều hơn thì người xem không lật hết.
| Phần | Số trang | Nội dung |
|---|---|---|
| Bìa | 1 | Họ tên, chữ “Portfolio kiến trúc”, năm, một hình đại diện đồ án mạnh nhất. Không ảnh chân dung to. |
| Giới thiệu ngắn | 1 | Ba bốn dòng về bạn, học vấn, phần mềm dùng được, cách liên hệ. Không kể đời. |
| Mục lục | 1 | Tên đồ án, loại công trình, năm, cá nhân hay nhóm. |
| Đồ án 1 (mạnh nhất, thường là tốt nghiệp) | 5–7 | Khu đất và đề bài, ý đồ, mặt bằng tổng thể, mặt bằng các tầng, mặt cắt, mặt đứng, phối cảnh, một trang chi tiết. |
| Đồ án 2 và 3 | 3–5 mỗi đồ án | Chọn khác loại với đồ án 1: nhà ở thì thêm công trình công cộng, hoặc ngược lại. |
| Bản vẽ kỹ thuật, thực tập | 2–4 | Bản vẽ triển khai bạn vẽ khi thực tập, đã che tên chủ đầu tư và được văn phòng cho phép dùng. |
| Ký hoạ, phác thảo | 1–2 | Ký hoạ công trình, phác ý tưởng bằng tay. |
| Trang cuối | 1 | Lặp lại họ tên, email, số điện thoại để ai in ra vẫn liên hệ được. |
Thứ tự nên là mạnh – vừa – mạnh: đồ án tốt nhất mở đầu, đồ án vừa ở giữa, phần bản vẽ kỹ thuật đặt gần cuối để người xem kết thúc ở chỗ chứng minh bạn làm được việc. Đồ án năm nhất, năm hai thường nên bỏ, trừ khi đó là bài duy nhất có chi tiết cấu tạo tốt.
Khung mẫu điền sẵn: trang giới thiệu và trang mở đầu một đồ án
Trang giới thiệu (thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin thật):
- Nguyễn Minh An — tốt nghiệp ngành Kiến trúc, [tên trường], năm [năm tốt nghiệp].
- Đồ án tốt nghiệp: [tên đồ án], loại công trình [nhà ở cao tầng / trường học / công trình văn hoá…], điểm [ghi nếu trường công bố và bạn muốn nêu].
- Thực tập: [số tháng] tháng tại [tên văn phòng, hoặc ghi “một văn phòng thiết kế kiến trúc” nếu chưa xin phép nêu tên], làm [triển khai bản vẽ / dựng mô hình / thống kê vật liệu].
- Phần mềm dùng được: phần mềm vẽ kỹ thuật hai chiều [mức: thành thạo / cơ bản], phần mềm dựng hình 3D [mức], phần mềm diễn hoạ [mức], phần mềm dàn trang [mức].
- Liên hệ: [email] · [số điện thoại] · [xã/phường, tỉnh/thành phố].
Trang mở đầu mỗi đồ án nên có một khối thông tin cố định ở góc trang, giống nhau ở mọi đồ án để người xem quen mắt:
Tên đồ án: [tên]. Loại công trình: [loại]. Quy mô: [diện tích khu đất, diện tích sàn, số tầng — điền số thật]. Khu đất: [giả định hoặc có thật, ghi rõ]. Thời gian: [học kỳ, năm]. Hình thức: [cá nhân / nhóm số người]. Phần bạn làm: [ý đồ tổng thể / mặt bằng tầng điển hình / mặt đứng / dựng mô hình / diễn hoạ]. Giảng viên hướng dẫn: chỉ ghi khi được đồng ý.
Chú thích đồ án bằng ngôn ngữ nghề: câu mẫu để thay việc thật vào
Chú thích dưới mỗi bản vẽ chỉ cần một đến ba câu. Câu tốt có động từ cụ thể, nói việc đã làm và lý do thiết kế, không tính từ tự khen. Vài câu mẫu, phần trong ngoặc vuông thay bằng việc thật:
“Tổ chức mặt bằng tầng một theo trục giao thông chính hướng [hướng], tách luồng khách và luồng phục vụ để [lý do thật].” “Đặt khối lớp học quay hướng [hướng], hành lang phía [hướng] để che nắng chiều cho phòng học.” “Chọn lưới cột [điền kích thước] để bố trí được [số] chỗ đỗ xe dưới tầng hầm mà không phải đổi lưới ở các tầng trên.” “Triển khai bản vẽ thi công phần kiến trúc cho [hạng mục], gồm mặt bằng, mặt cắt, chi tiết cầu thang, chi tiết khu vệ sinh, dưới sự hướng dẫn của kiến trúc sư chủ trì.” “Thống kê khối lượng cửa và vật liệu hoàn thiện cho [số] tầng, đối chiếu với bản vẽ kết cấu trước khi phát hành.” “Dựng mô hình 3D khối và mô hình tay tỉ lệ [điền tỉ lệ] để thử ba phương án hình khối, chọn phương án [số] vì [lý do].”
Để ý chữ “dưới sự hướng dẫn”, “cùng nhóm”, “phần của mình”. Văn phòng hiểu sinh viên thực tập không tự phát hành bản vẽ; ghi đúng vai trò không làm bạn yếu đi, ngược lại cho thấy bạn hiểu quy trình. Câu “thiết kế toàn bộ công trình” cho một bài thực tập ba tháng là câu người xem không tin, và họ sẽ hỏi lại khi phỏng vấn.
Với đồ án tốt nghiệp, đoạn ý đồ đầu đồ án nên trả lời ba ý theo thứ tự: khu đất có đặc điểm gì đáng giải quyết, người dùng cần gì, giải pháp chính của bạn là gì. Năm đến bảy câu là đủ. Phần còn lại để bản vẽ nói.
Chú thích nên viết và nên tránh trên portfolio kiến trúc
Những chỗ người mới hay sa vào, đặt cạnh cách sửa:
| Viết thế này | Đừng viết thế kia | Vì sao |
|---|---|---|
| “Đồ án nhóm 3 người, phần của mình: mặt bằng tầng 2–5 và mặt đứng chính.” | “Đồ án: Trung tâm văn hoá [tên]” không ghi gì thêm | Người xem cần biết đang chấm phần của ai. |
| Mặt bằng có kích thước chính, tên phòng, mũi tên hướng bắc, thước tỉ lệ | Mặt bằng tô màu đẹp, không chữ, không kích thước | Không đọc được thì không chứng minh được bạn vẽ kỹ thuật. |
| “Phần mềm dựng hình 3D: dựng khối và diễn hoạ ngoại thất, mức khá” | Thanh phần trăm 90%, 85% cho từng phần mềm | Phần trăm không ai kiểm được; mô tả việc làm được thì kiểm được. |
| Bản vẽ thực tập đã che tên chủ đầu tư, có dòng “sử dụng với sự đồng ý của văn phòng” | Đưa nguyên bộ bản vẽ thi công của khách | Bản vẽ là tài sản của văn phòng và chủ đầu tư. |
| Tệp PDF dưới 15 MB, có bản đầy đủ gửi khi được hỏi | Tệp 200 MB gửi kèm email đầu tiên | Không mở được thì không ai xem. |
| Ký hoạ thật của bạn, chụp thẳng, đủ sáng | Ảnh mạng hoặc phối cảnh người khác làm đặt chung | Đưa sản phẩm không phải của mình là khai gian, bị lộ rất nhanh khi phỏng vấn. |
Chứng chỉ, bản quyền đồ án và chuyện ghi tên phần mềm
Người mới ra trường chưa có chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Điều kiện cấp chứng chỉ, số năm kinh nghiệm cần có, việc sát hạch đều theo quy định hiện hành của ngành xây dựng; cần biết chính xác thì tra cổng thông tin của cơ quan quản lý ngành hoặc hỏi hội nghề nghiệp. Trên portfolio chỉ ghi bằng tốt nghiệp đúng tên ngành trên văn bằng. Đừng ghi “kiến trúc sư hành nghề” hay bất cứ chữ nào khiến người đọc tưởng bạn đã có chứng chỉ.
Đồ án ở trường là bài của bạn, nhưng một số trường có quy định về việc dùng lại đồ án tốt nghiệp; nếu có thì làm theo. Bản vẽ làm khi thực tập thuộc về văn phòng và chủ đầu tư: hỏi văn phòng trước khi đưa vào, che tên chủ đầu tư, địa chỉ khu đất thật, khung tên bản vẽ. Nếu văn phòng không cho, bạn vẫn có thể ghi bằng chữ trong trang giới thiệu việc mình đã làm, không kèm hình.
Phần mềm nên gọi theo loại công việc: vẽ kỹ thuật hai chiều, dựng hình 3D, mô hình thông tin công trình, diễn hoạ, dàn trang. Khi văn phòng hỏi tên cụ thể thì trả lời trực tiếp. Ghi mức độ bằng việc làm được, ví dụ “tự dựng được mô hình công trình bốn tầng có cầu thang, mái dốc”, thay vì “thành thạo”.
Làm bản PDF nhẹ, bản in và tự soát trước khi gửi
Nên có ba bản: bản rút gọn 8–12 trang dưới 10 MB để gửi kèm email đầu tiên, bản đầy đủ 20–30 trang khi được hỏi, bản in khổ A3 mang theo khi đi phỏng vấn. Trước khi gửi, rà theo thứ tự:
- Mở tệp trên điện thoại: chữ trên mặt bằng có đọc được khi phóng to không, tệp có mở trong vài giây không.
- Mỗi đồ án có khối thông tin: loại công trình, quy mô, cá nhân hay nhóm, phần bạn làm.
- Soát sự thật từng dòng: hình nào cũng do bạn làm hoặc có ghi rõ phần của người khác; không có hình mượn, không có số liệu đoán.
- Bản vẽ thực tập đã được phép dùng, đã che tên chủ đầu tư, địa chỉ thật, khung tên.
- Thống nhất phông chữ, cỡ chữ chú thích, vị trí số trang trong cả bộ.
- Tên tệp gọn: “Portfolio-KienTruc-NguyenMinhAn.pdf”, không “final-final-2”.
- Trang giới thiệu và trang cuối có email, số điện thoại đang dùng; email nghiêm túc, không biệt danh.
Cuối cùng, nhờ một người không học kiến trúc lật thử hai phút rồi hỏi họ nhớ được đồ án nào. Nếu họ không nhớ đồ án nào, trang mở đầu của bạn chưa đủ rõ ý.
Câu hỏi thường gặp
Portfolio kiến trúc của sinh viên mới ra trường nên dài bao nhiêu trang?
Bản đầy đủ khoảng 20 đến 30 trang khổ ngang, gồm bốn đến sáu đồ án. Bản gửi kèm email đầu tiên nên rút còn 8 đến 12 trang, chỉ giữ đồ án tốt nghiệp, một đồ án khác loại và vài trang bản vẽ kỹ thuật.
Có nên đưa đồ án năm nhất vào portfolio kiến trúc không?
Thường là không. Đồ án năm đầu cho thấy mức của bạn ba bốn năm trước. Chỉ giữ lại nếu đó là bài có chi tiết cấu tạo hoặc ký hoạ thật sự tốt, và khi đó đặt ở phần cuối.
Đồ án nhóm thì ghi vai trò thế nào cho đúng?
Ghi số người trong nhóm và liệt kê phần bạn trực tiếp làm, ví dụ mặt bằng các tầng điển hình, mặt đứng chính, dựng mô hình. Phần chung như ý đồ tổng thể thì ghi là làm cùng nhóm. Đừng để người xem tưởng cả đồ án là của riêng bạn.
Bản vẽ làm khi thực tập có được đưa vào portfolio không?
Chỉ khi văn phòng đồng ý. Khi đưa vào, che tên chủ đầu tư, địa chỉ khu đất, khung tên, và ghi rõ bạn làm phần nào dưới sự hướng dẫn của ai. Không được phép thì mô tả bằng chữ việc đã làm.
Có cần ảnh chân dung trên portfolio kiến trúc không?
Không bắt buộc. Văn phòng kiến trúc xem bản vẽ, không xem ảnh. Nếu muốn có thì để một ảnh nhỏ ở trang giới thiệu; ảnh không làm tăng hay giảm giá trị bộ hồ sơ.
Mới ra trường có ghi là kiến trúc sư được không?
Ghi đúng tên văn bằng tốt nghiệp ngành kiến trúc. Không dùng những chữ khiến người đọc hiểu là bạn đã có chứng chỉ hành nghề; điều kiện chứng chỉ theo quy định hiện hành của ngành xây dựng.