Portfolio UI/UX phải cho người tuyển thấy cách bạn đi từ một vấn đề có thật của người dùng tới một giao diện đã được thử, chứ không chỉ những màn hình đẹp. Mỗi case study cần trả lời được: vấn đề là gì, bạn làm gì, vì sao chọn phương án đó, và kết quả ra sao.
Người đọc thường là trưởng nhóm thiết kế sản phẩm, đôi khi là quản lý sản phẩm ngồi cùng. Họ đọc lướt mỗi case study vài phút, nhảy thẳng tới phần vấn đề và phần kết quả, rồi mới quay lại xem quá trình nếu thấy đáng. Bộ hồ sơ bị gác lại khi chỉ toàn ảnh màn hình đặt trong khung điện thoại, khi quy trình chép đúng sách năm bước mà không thấy quyết định nào của riêng bạn, hoặc khi dự án làm lại giao diện một ứng dụng nổi tiếng mà không có người dùng thật nào.
Trưởng nhóm thiết kế sản phẩm đọc case study thế nào
Đọc vấn đề trước. Một câu vấn đề rõ, có người dùng cụ thể và hậu quả cụ thể, ví dụ “người bán nhỏ mất nhiều bước để tạo đơn khi khách đặt qua tin nhắn”, cho thấy bạn bắt đầu từ người dùng. Câu “thiết kế lại ứng dụng cho hiện đại hơn” cho thấy bạn bắt đầu từ màu sắc.
Tìm quyết định của riêng bạn. Người đọc muốn thấy chỗ bạn phải chọn giữa hai hướng và lý do chọn. Đó là phần phân biệt người làm thật với người chép quy trình.
Xem có thử với người dùng không. Năm buổi thử với người thật, ghi lại chỗ họ vấp, rồi sửa, giá trị hơn mọi biểu đồ hành trình người dùng vẽ đẹp mà không ai kiểm.
Nhìn chất giao diện sau cùng. Lưới, khoảng cách, cỡ chữ, trạng thái lỗi, trạng thái rỗng. Người tuyển nhìn kỹ các trạng thái phụ vì người mới hay bỏ quên.
Nghe giọng viết. Case study là văn bản. Viết gọn, có tiêu đề nhỏ, câu ngắn, đọc trên điện thoại vẫn dễ: người đọc suy ra bạn sẽ viết mô tả tính năng cho kỹ sư như thế nào.
Bố cục một case study: thứ tự và độ dài từng phần
Mỗi case study nên đọc được trong năm đến bảy phút. Chọn 3–4 case study cho cả bộ; người mới có thể 2–3 nếu mỗi cái làm kỹ.
| Phần | Độ dài gợi ý | Nội dung cần có |
|---|---|---|
| Tóm tắt đầu trang | 4–6 dòng | Sản phẩm là gì, vai trò của bạn, thời gian, nhóm gồm ai, kết quả chính. |
| Vấn đề và bối cảnh | 1 đoạn + 1 hình | Người dùng nào gặp vấn đề gì, hậu quả, giới hạn của dự án (thời gian, kỹ thuật, ngân sách). |
| Tìm hiểu | 1–2 đoạn | Bạn đã làm gì để hiểu: phỏng vấn mấy người, xem dữ liệu gì, quan sát ở đâu; điều phát hiện chính. |
| Phương án và quyết định | 2–3 đoạn + phác thảo | Các hướng đã nghĩ, hướng bị loại và vì sao. |
| Thử nghiệm và sửa | 1–2 đoạn | Thử với ai, vấp ở đâu, sửa gì. |
| Giao diện cuối | 3–6 hình | Màn hình chính, trạng thái lỗi, trạng thái rỗng, một mẩu hệ thống thành phần nếu có. |
| Kết quả và bài học | 1 đoạn | Số đo thật nếu có, hoặc phản hồi thật; điều bạn sẽ làm khác. |
Thứ tự trong bộ: case study có sản phẩm thật, có người dùng thật đặt đầu; case study đồ án hoặc bài tự đặt đề đặt sau. Nếu chỉ có bài tự đặt đề, chọn vấn đề nhỏ có thật quanh bạn và thử với người thật, thay vì làm lại giao diện của một ứng dụng lớn.
Khung mẫu điền sẵn cho phần đầu một case study
Đặt khối này ở đầu mỗi case study. Phần trong ngoặc vuông thay bằng thông tin thật; chỗ chưa có số đo thì ghi phản hồi thật, đừng đoán số.
- Tên case study: [Rút gọn bước tạo đơn cho người bán nhỏ] — đặt theo vấn đề, không đặt theo tên ứng dụng.
- Sản phẩm: [ứng dụng quản lý bán hàng trên điện thoại cho cửa hàng nhỏ] · Loại dự án: [sản phẩm thật ở công ty / đồ án / dự án tự đặt đề].
- Vai trò: [thiết kế UX/UI chính / thiết kế cùng [số] người / phụ trách nghiên cứu người dùng] · Thời gian: [số tuần].
- Nhóm: [số] thiết kế, [số] kỹ sư, [số] quản lý sản phẩm — ghi theo vai trò, không ghi tên đồng nghiệp khi chưa hỏi.
- Phần trực tiếp làm: [phỏng vấn [số] người bán, vẽ luồng tạo đơn, phác thảo khung, làm mẫu tương tác, thử với [số] người].
- Kết quả: [số đo thật, ví dụ thời gian tạo đơn trung bình giảm từ [điền số] xuống [điền số] giây theo đo của nhóm sản phẩm] hoặc [phản hồi thật từ buổi thử].
- Ghi chú bảo mật: [Đã đổi tên sản phẩm, làm mờ dữ liệu khách theo yêu cầu của công ty].
Trang giới thiệu chung: Lê Hoàng Nam — thiết kế UI/UX, [số] năm làm sản phẩm [loại: thương mại điện tử / tài chính / giáo dục]; tốt nghiệp [ngành] tại [tên trường]; mạnh ở [nghiên cứu người dùng / thiết kế tương tác / hệ thống thành phần]; liên hệ [email] · [số điện thoại]. Người chuyển từ đồ hoạ sang ghi thêm một dòng “đã làm [số] năm thiết kế đồ hoạ, chuyển sang UX từ năm [năm]” để người đọc hiểu vì sao bộ hồ sơ có cả hai mảng.
Câu viết quá trình đúng giọng nghề UX
Câu tốt trong case study nói bạn làm gì, với ai, phát hiện ra gì, và quyết định thế nào. Một số câu mẫu, thay phần trong ngoặc bằng việc thật:
“Phỏng vấn [số] người bán hàng trong [số] tuần, phát hiện phần lớn tạo đơn khi đang trả lời tin nhắn khách nên chỉ dùng một tay.” “Vẽ lại luồng tạo đơn từ [số] bước xuống [số] bước bằng cách gộp chọn khách và chọn sản phẩm vào một màn hình.” “Làm hai phương án nút thêm sản phẩm, thử với [số] người; phương án đặt nút ở cạnh dưới được chọn vì [số] trên [số] người bấm trúng ngay lần đầu.” “Bổ sung trạng thái rỗng và trạng thái mất mạng sau khi kỹ sư báo tình huống người bán ở vùng sóng yếu.” “Viết tài liệu bàn giao cho kỹ sư gồm khoảng cách, cỡ chữ, các trạng thái của [số] thành phần.” “Sau khi ra mắt, theo dõi cùng quản lý sản phẩm: [chỉ số] thay đổi từ [điền số] sang [điền số] sau [số] tuần.”
Chỗ kết quả là chỗ người mới dễ tô vẽ nhất. Nếu bạn không được xem số liệu sau ra mắt, ghi đúng như vậy và thay bằng điều quan sát được trong buổi thử. Một con số tự đặt ra rất dễ lộ khi người phỏng vấn hỏi “số này đo bằng cách nào”.
Case study nên viết và nên tránh
Những chỗ case study UI/UX hay hỏng:
| Viết thế này | Đừng viết thế kia | Vì sao |
|---|---|---|
| “Vấn đề: người bán mất nhiều bước tạo đơn khi khách đặt qua tin nhắn” | “Mục tiêu: làm ứng dụng hiện đại, thân thiện” | Câu sau không có người dùng, không đo được. |
| “Thử với [số] người, [số] người vấp ở bước chọn biến thể; đã sửa bằng…” | Chép đủ năm bước quy trình thiết kế với hình minh hoạ chung | Người đọc tìm quyết định của bạn, không tìm lý thuyết. |
| Ghi vai trò khi làm nhóm, phần nào của ai | Để mọi màn hình như của một mình bạn | Trong nhóm sản phẩm, ai làm gì rất dễ kiểm. |
| Đổi tên sản phẩm, làm mờ dữ liệu khách khi công ty yêu cầu | Đưa nguyên ảnh màn hình có tên, số điện thoại khách hàng thật | Lộ dữ liệu người dùng là lỗi nghề nghiêm trọng. |
| Một bài tự đặt đề nhỏ, có người thật thử | Làm lại giao diện ứng dụng lớn chỉ theo ý mình | Không có người dùng thì không có UX. |
| “Không có số liệu sau ra mắt; phản hồi từ buổi thử là…” | Tự ghi “tăng chuyển đổi 40%” không nguồn | Số không chứng minh được là khai gian. |
Bằng cấp, khoá học và dự án có thoả thuận bảo mật
Nghề UI/UX không có chứng chỉ hành nghề bắt buộc. Bằng đại học ghi đúng ngành trên văn bằng, dù đó là thiết kế đồ hoạ, công nghệ thông tin, tâm lý học hay ngành khác. Khoá học ngắn hạn về trải nghiệm người dùng ghi tên khoá theo nội dung, nơi tổ chức gọi theo loại nếu bạn không muốn nêu, năm hoàn thành. Không cần đưa ảnh giấy chứng nhận vào portfolio; người tuyển quan tâm case study hơn.
Dự án ở công ty thường có thoả thuận bảo mật. Trước khi đưa vào, đọc lại hợp đồng hoặc hỏi quản lý cũ. Cách làm phổ biến khi được phép một phần: đổi tên sản phẩm, thay dữ liệu thật bằng dữ liệu giả, bỏ con số kinh doanh, chỉ giữ quá trình và giao diện. Khi không được phép, viết case study bằng chữ, dùng phác thảo vẽ lại ở mức khung, và nói rõ với người tuyển rằng chi tiết không công bố được. Người trong nghề hiểu chuyện này và đánh giá cao việc bạn giữ lời với công ty cũ.
Bài kiểm tra thiết kế từ một công ty khác, nếu đưa vào, phải hỏi công ty ra đề; nhiều nơi không cho phép vì đề bài là của họ.
Định dạng gửi đi và tự soát trước khi gửi
Portfolio UI/UX thường là trang cá nhân hoặc tệp PDF. Nên có cả hai: tệp PDF rút gọn 10–15 trang gửi kèm email, trang cá nhân để ai muốn xem sâu thì xem. Trước khi gửi:
- Mở trên điện thoại: case study đọc được, hình không vỡ, tệp mở nhanh.
- Mỗi case study có khối tóm tắt đầu trang với vai trò, thời gian, nhóm, kết quả.
- Soát sự thật: mọi con số có nguồn đo, mọi phát hiện có buổi phỏng vấn hoặc buổi thử thật đứng sau.
- Không còn tên khách hàng thật, số điện thoại, email, dữ liệu cá nhân trong ảnh màn hình.
- Đã kiểm thoả thuận bảo mật với công ty cũ cho từng dự án.
- Có ít nhất một ví dụ trạng thái lỗi, trạng thái rỗng hoặc tài liệu bàn giao cho kỹ sư.
- Đọc to phần vấn đề của từng case study: nếu không nói được trong hai câu, viết lại.
Trước buổi phỏng vấn, tập kể một case study trong năm phút theo đúng thứ tự trên trang. Người tuyển hay yêu cầu điều đó, và một bộ hồ sơ viết rõ thì kể cũng rõ.
Câu hỏi thường gặp
Portfolio UI/UX nên có bao nhiêu case study?
Ba đến bốn case study là vừa. Người mới có thể hai đến ba nếu mỗi cái làm kỹ, có thử với người thật. Người tuyển đọc kỹ một hai cái đầu, nên đặt case study mạnh nhất lên đầu.
Chưa đi làm thì lấy đâu ra case study UI/UX?
Chọn một vấn đề nhỏ có thật quanh bạn, như cách lớp học đăng ký câu lạc bộ hay cách một quán nhỏ nhận đơn, phỏng vấn vài người, làm phương án và thử với họ. Ghi rõ là dự án tự đặt đề.
Có nên làm lại giao diện của ứng dụng nổi tiếng để đưa vào portfolio không?
Không nên làm bài chính. Thiếu người dùng thật và thiếu bối cảnh kinh doanh nên phần UX gần như trống. Nếu muốn luyện tay giao diện thì để ở phần phụ, ghi rõ là bài luyện tập.
Dự án có thoả thuận bảo mật thì đưa vào portfolio thế nào?
Hỏi công ty cũ trước. Được phép một phần thì đổi tên sản phẩm, thay dữ liệu thật bằng dữ liệu giả, bỏ số liệu kinh doanh. Không được phép thì kể bằng chữ và phác thảo khung, nói rõ chi tiết không công bố được.
Không có số liệu sau ra mắt thì phần kết quả viết gì?
Viết phản hồi thật từ buổi thử, chỗ người dùng không còn vấp, và điều bạn sẽ đo nếu có cơ hội. Đừng tự đặt con số; người phỏng vấn thường hỏi số đo bằng cách nào.
Portfolio UI/UX nên là tệp PDF hay trang cá nhân?
Nên có cả hai. Tệp PDF rút gọn gửi kèm email để người đọc mở ngay, trang cá nhân dành cho người muốn xem sâu. Đừng chỉ gửi đường dẫn mà không có tệp đính kèm.